วัตถุกันเสียเป็นหัวข้อที่ผู้บริโภคให้ความสนใจและมักมีความเข้าใจคลาดเคลื่อนอยู่มาก
สำหรับผู้ประกอบการ สิ่งที่ควรรู้คือวัตถุกันเสียเป็นวัตถุเจือปนอาหารที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแล มีข้อกำหนดระบุชนิดและปริมาณสูงสุดที่อนุญาตไว้ตามหมวดอาหาร
บทความนี้อธิบายในเชิงข้อมูล เพื่อให้ผู้ประกอบการเข้าใจหลักการและใช้ได้อย่างถูกต้องตามที่กฎหมายกำหนด
วัตถุกันเสีย คืออะไร
วัตถุกันเสียคือวัตถุเจือปนอาหารกลุ่มหนึ่งที่ทำหน้าที่ชะลอการเสื่อมเสียของอาหารจากจุลินทรีย์ ช่วยให้สินค้าคงคุณภาพได้ตลอดอายุการเก็บที่ระบุไว้
การใช้งานต้องเป็นไปตามชนิดที่ได้รับอนุญาต หมวดอาหารที่กำหนด และปริมาณสูงสุดที่ระบุไว้ในประกาศที่เกี่ยวข้อง
ผู้ประกอบการจึงต้องทราบก่อนว่าสินค้าของตัวเองจัดอยู่ในหมวดอาหารใด เพราะเกณฑ์ที่ใช้ได้ต่างกันไปตามหมวด
อายุการเก็บไม่ได้ขึ้นอยู่กับวัตถุกันเสียอย่างเดียว
ผู้ประกอบการจำนวนไม่น้อยเข้าใจว่าถ้าอยากให้สินค้าอยู่ได้นานขึ้น ต้องเพิ่มวัตถุกันเสีย ซึ่งไม่ถูกต้องและอาจทำให้ใช้เกินเกณฑ์ที่กำหนด
ในความเป็นจริงมีปัจจัยอื่นที่ส่งผลไม่แพ้กัน และควรจัดการตั้งแต่ต้นทาง
ค่าความชื้นในสินค้า
สินค้าที่มีความชื้นสูงเสี่ยงต่อการเจริญของจุลินทรีย์มากกว่า การควบคุมความชื้นตั้งแต่กระบวนการผลิตจึงเป็นด่านแรกที่สำคัญ
ความเป็นกรดด่างของสูตร
สภาพความเป็นกรดด่างมีผลต่อการเจริญของจุลินทรีย์โดยตรง สูตรที่ออกแบบมาดีจะช่วยเรื่องความคงตัวได้ตั้งแต่ต้น
บรรจุภัณฑ์และการปิดผนึก
บรรจุภัณฑ์ที่กันความชื้นและอากาศได้ดีช่วยยืดอายุสินค้าได้อย่างมีนัยสำคัญ และเป็นสิ่งที่ควรวางแผนไปพร้อมกับการพัฒนาสูตร
ความสะอาดในกระบวนการผลิต
โรงงานที่มีระบบมาตรฐานและควบคุมสุขลักษณะได้ดี จะมีปริมาณจุลินทรีย์เริ่มต้นในสินค้าต่ำกว่า ซึ่งส่งผลต่ออายุการเก็บโดยตรง
การใช้ให้ถูกข้อกำหนด
ตรวจหมวดอาหารของสินค้าก่อน
ชนิดและปริมาณสูงสุดที่อนุญาตให้ใช้ถูกกำหนดตามหมวดอาหาร การระบุหมวดของสินค้าให้ถูกต้องจึงเป็นขั้นตอนแรกเสมอ
ใช้ตามปริมาณที่กำหนด
การใช้เกินเกณฑ์ที่กำหนดถือว่าไม่เป็นไปตามข้อกำหนด และอาจมีผลต่อการจำหน่ายสินค้า
หลักการที่ถูกต้องคือใช้ในปริมาณต่ำที่สุดเท่าที่จำเป็นเพื่อให้ได้ผลตามวัตถุประสงค์
แสดงฉลากให้ถูกต้อง
เมื่อใช้วัตถุเจือปนอาหารในสูตร ต้องแสดงข้อมูลบนฉลากตามข้อกำหนด ซึ่งควรวางแผนควบคู่ไปกับการออกแบบบรรจุภัณฑ์
ตรวจข้อกำหนดของตลาดปลายทาง
หากมีแผนส่งออก ควรตรวจสอบเกณฑ์ของประเทศปลายทางตั้งแต่ต้น เพราะรายการที่อนุญาตและปริมาณอาจต่างจากในประเทศ
คำถามที่พบบ่อย
สินค้าที่ไม่ใส่วัตถุกันเสียทำได้ไหม
ทำได้ในสินค้าบางประเภท โดยอาศัยการควบคุมความชื้น บรรจุภัณฑ์ และกระบวนการผลิตแทน แต่ต้องยอมรับว่าอายุการเก็บอาจสั้นกว่า
ใส่มากขึ้นจะอยู่ได้นานขึ้นไหม
ไม่ใช่แนวทางที่ถูกต้อง เพราะมีปริมาณสูงสุดที่อนุญาตกำหนดไว้ และการเพิ่มปริมาณอาจกระทบรสชาติของสินค้าด้วย
ทำอย่างไรถ้าอยากยืดอายุสินค้า
ควรเริ่มจากทบทวนความชื้นในสูตร บรรจุภัณฑ์ และกระบวนการผลิตก่อน เพราะสามจุดนี้มักให้ผลดีกว่าและไม่ติดข้อกำหนด
ปรึกษาเรื่องนี้กับใครได้บ้าง
โรงงานที่มีทีมเทคนิคและมีประสบการณ์กับข้อกำหนดสามารถให้คำแนะนำในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการผลิตได้ ส่วนรายละเอียดเชิงกฎหมายควรตรวจสอบกับหน่วยงานที่กำกับดูแลโดยตรง
สรุป
วัตถุกันเสียเป็นวัตถุเจือปนอาหารที่มีข้อกำหนดชัดเจนทั้งชนิด หมวดอาหาร และปริมาณสูงสุดที่ใช้ได้
อายุการเก็บของสินค้าเป็นผลรวมของหลายปัจจัย ทั้งความชื้น ความเป็นกรดด่าง บรรจุภัณฑ์ และความสะอาดในการผลิต ไม่ใช่เรื่องของวัตถุกันเสียเพียงอย่างเดียว
การออกแบบสูตรร่วมกับผู้ผลิตที่เข้าใจข้อกำหนดตั้งแต่ต้น ช่วยให้สินค้าออกสู่ตลาดได้อย่างมั่นใจ
อ้างอิง
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 281) พ.ศ. 2547 เรื่อง วัตถุเจือปนอาหาร — สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
https://exfood.fda.moph.go.th/law/data/complilation/Compi_281.pdf - การใช้วัตถุเจือปนอาหาร — กองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
https://food.fda.moph.go.th/local-economy/detail-foodadd - Food Additives Database (GSFA Online) — Codex Alimentarius FAO/WHO
https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius/codex-texts/dbs/gsfa/en/
