ฟอสเฟตเป็นชื่อที่พบบนฉลากสินค้ากลุ่มเนื้อสัตว์แปรรูปและอาหารทะเลอยู่บ่อยครั้ง แต่ผู้บริโภคทั่วไปและผู้ประกอบการรายใหม่มักไม่แน่ใจว่าทำหน้าที่อะไร
ในทางอุตสาหกรรม ฟอสเฟตเป็นวัตถุเจือปนอาหารที่มีบทบาทชัดเจนเรื่องการอุ้มน้ำและเนื้อสัมผัส และมีข้อกำหนดควบคุมการใช้อย่างเป็นระบบ
บทความนี้อธิบายตั้งแต่พื้นฐานจนถึงการใช้งานจริง พร้อมสิ่งที่ผู้ประกอบการควรระวังก่อนนำไปใช้ในสูตร
ฟอสเฟตในอาหาร คืออะไร
ฟอสเฟตในบริบทของอุตสาหกรรมอาหาร หมายถึงกลุ่มของเกลือฟอสเฟตที่ได้รับอนุญาตให้ใช้เป็นวัตถุเจือปนอาหาร โดยมีหลายชนิดที่ให้คุณสมบัติต่างกัน
แต่ละชนิดมีหมายเลขกำกับในระบบสากลและมีข้อกำหนดเรื่องปริมาณสูงสุดที่อนุญาตให้ใช้ในอาหารแต่ละหมวด
การเลือกใช้จึงต้องดูทั้งคุณสมบัติที่ต้องการและข้อกำหนดของหมวดอาหารที่สินค้าจัดอยู่
หน้าที่ของฟอสเฟตในสินค้าอาหาร
ช่วยอุ้มน้ำในเนื้อสัตว์
หน้าที่ที่รู้จักกันมากที่สุดคือช่วยให้เนื้อสัตว์กักเก็บความชื้นไว้ได้ดีขึ้นระหว่างการปรุงสุก
ผลที่ได้คือเนื้อไม่แห้งหลังปรุง และน้ำหนักที่สูญเสียระหว่างการผลิตลดลง ซึ่งมีผลต่อต้นทุนต่อชิ้นของผู้ผลิตโดยตรง
ช่วยเรื่องเนื้อสัมผัส
ในสินค้าอย่างไส้กรอกและลูกชิ้น ฟอสเฟตมีส่วนช่วยให้เนื้อสัมผัสเด้งและแน่นตามที่ผู้บริโภคคาดหวัง
การขาดหรือมีน้อยเกินไปอาจทำให้สินค้าร่วนหรือเนื้อสัมผัสไม่เป็นไปตามมาตรฐานของแบรนด์
ช่วยเรื่องความคงตัว
ในบางผลิตภัณฑ์ ฟอสเฟตช่วยให้ส่วนผสมไม่แยกชั้นระหว่างการเก็บ ทำให้สินค้าที่ลูกค้าได้รับมีลักษณะสม่ำเสมอ
ช่วยควบคุมความเป็นกรดด่าง
ฟอสเฟตบางชนิดทำหน้าที่ปรับสภาพความเป็นกรดด่างของสูตร ซึ่งส่งผลต่อทั้งเนื้อสัมผัสและความคงตัวของสินค้าโดยรวม
สินค้าที่นิยมใช้ฟอสเฟต
กลุ่มเนื้อสัตว์แปรรูป เช่น ไส้กรอก ลูกชิ้น แฮม เบคอน และเนื้อหมักพร้อมปรุง
กลุ่มอาหารทะเล โดยเฉพาะสินค้าที่ผ่านการแช่แข็งซึ่งต้องรักษาเนื้อสัมผัสหลังละลายน้ำแข็ง
กลุ่มผลิตภัณฑ์นมและเครื่องดื่มบางประเภทที่ต้องการความคงตัวของส่วนผสม
กลุ่มเบเกอรี่บางชนิดที่ใช้ฟอสเฟตเป็นส่วนประกอบของผงฟู
ข้อกำหนดและสิ่งที่ต้องระวัง
ใช้ตามชนิดและปริมาณที่อนุญาต
การใช้วัตถุเจือปนอาหารต้องเป็นไปตามชนิด หมวดอาหาร หน้าที่ทางเทคโนโลยีการผลิต และปริมาณสูงสุดที่กำหนดไว้ในประกาศที่เกี่ยวข้อง
ผู้ประกอบการควรตรวจสอบว่าสินค้าของตัวเองจัดอยู่ในหมวดอาหารใด เพราะปริมาณที่อนุญาตต่างกันไปตามหมวด
การแสดงฉลาก
เมื่อใช้วัตถุเจือปนอาหารในสูตร ต้องแสดงข้อมูลบนฉลากตามข้อกำหนด ซึ่งเป็นเรื่องที่ควรวางแผนไปพร้อมกับการออกแบบบรรจุภัณฑ์
ข้อกำหนดของตลาดปลายทาง
หากมีแผนส่งออก ควรตรวจสอบข้อกำหนดของประเทศปลายทางตั้งแต่ต้น เพราะเกณฑ์การใช้อาจต่างจากในประเทศ
การเลือกผู้ผลิตที่มีมาตรฐานรับรองครบและเข้าใจข้อกำหนดเหล่านี้ ช่วยลดความเสี่ยงตอนยื่นเอกสาร
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฟอสเฟต
ฟอสเฟตปลอดภัยหรือไม่
ฟอสเฟตที่อยู่ในรายการวัตถุเจือปนอาหารที่ได้รับอนุญาตและใช้ในปริมาณตามข้อกำหนด เป็นวัตถุเจือปนอาหารที่มีการกำกับดูแล การเลือกซื้อจากผู้ผลิตที่ได้รับการรับรองมาตรฐานจึงเป็นเรื่องสำคัญ
จำเป็นต้องใช้ทุกสินค้าไหม
ไม่จำเป็น ขึ้นอยู่กับประเภทสินค้าและผลลัพธ์ที่ต้องการ สินค้าบางกลุ่มไม่ได้ใช้เลย ในขณะที่บางกลุ่มใช้เพื่อให้ได้เนื้อสัมผัสตามมาตรฐานของหมวดนั้น
ใช้ในสินค้าฮาลาลได้ไหม
ขึ้นอยู่กับแหล่งที่มาและกระบวนการผลิตของวัตถุดิบแต่ละราย การเลือกซื้อจากโรงงานที่ได้รับการรับรองฮาลาลอยู่แล้วช่วยให้ยื่นเอกสารสำหรับสินค้าปลายทางได้ราบรื่นกว่า
ไม่แน่ใจว่าควรใช้ชนิดไหน ทำอย่างไร
แนะนำให้ปรึกษาผู้ผลิตพร้อมแจ้งประเภทสินค้า กระบวนการผลิต และตลาดปลายทาง ทีมงานจะช่วยแนะนำชนิดและปริมาณที่เหมาะสมตามข้อกำหนดได้
สรุป
ฟอสเฟตเป็นวัตถุเจือปนอาหารที่มีบทบาทสำคัญเรื่องการอุ้มน้ำ เนื้อสัมผัส และความคงตัว โดยเฉพาะในสินค้ากลุ่มเนื้อสัตว์แปรรูปและอาหารทะเล
สิ่งสำคัญคือการใช้ตามชนิดและปริมาณที่กำหนด พร้อมแสดงฉลากให้ถูกต้อง และตรวจสอบข้อกำหนดของตลาดปลายทางหากมีแผนส่งออก
การทำงานร่วมกับผู้ผลิตที่เข้าใจข้อกำหนดเหล่านี้ ช่วยให้สินค้าออกสู่ตลาดได้อย่างมั่นใจ
อ้างอิง
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 281) พ.ศ. 2547 เรื่อง วัตถุเจือปนอาหาร — สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
https://exfood.fda.moph.go.th/law/data/complilation/Compi_281.pdf - General Standard for Food Additives (CXS 192-1995) — Codex Alimentarius (FAO/WHO)
https://www.fao.org/gsfaonline/docs/CXS_192e.pdf - Food Additives Database (GSFA Online) — Codex Alimentarius FAO/WHO
https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius/codex-texts/dbs/gsfa/en/



