ตลาดอาหารเจในช่วงเทศกาลเป็นโอกาสที่ผู้ประกอบการหลายรายอยากคว้าไว้ แต่ก็เป็นตลาดที่ผู้บริโภคใส่ใจรายละเอียดมากที่สุดกลุ่มหนึ่ง
ความผิดพลาดเรื่องส่วนผสมหรือการสื่อสารบนฉลากในสินค้ากลุ่มนี้ ส่งผลต่อความไว้ใจของลูกค้ามากกว่าสินค้าทั่วไปหลายเท่า
บทความนี้รวบรวมสิ่งที่ต้องรู้ตั้งแต่การเลือกวัตถุดิบ การจัดการกระบวนการผลิต ไปจนถึงการแสดงฉลากและการวางแผนเวลา
เข้าใจนิยามให้ตรงกันก่อน
คำว่าเจ มังสวิรัติ และวีแกน มีความหมายไม่เหมือนกัน และผู้บริโภคแต่ละกลุ่มคาดหวังต่างกัน
อาหารเจในบริบทเทศกาลงดทั้งเนื้อสัตว์ ผลิตภัณฑ์จากสัตว์ และผักกลิ่นฉุนบางชนิด ในขณะที่มังสวิรัติบางประเภทยังบริโภคนมและไข่ได้
การเลือกใช้คำบนบรรจุภัณฑ์จึงต้องตรงกับสิ่งที่สินค้าเป็นจริง เพื่อไม่ให้เกิดความเข้าใจผิดกับผู้บริโภค
การเลือกวัตถุดิบสำหรับสินค้าเจ
ตรวจถึงระดับส่วนประกอบย่อย
การดูแค่ชื่อวัตถุดิบหลักไม่เพียงพอ ต้องขอเอกสารรายละเอียดส่วนประกอบจากผู้ขายทุกตัว เพราะส่วนผสมจากสัตว์มักซ่อนอยู่ในระดับนี้
ระวังฐานรสชาติเดิม
ผงปรุงรสแนวคาวทั่วไปมักใช้กระเทียมและหัวหอมเป็นฐานรสชาติ ซึ่งเป็นผักกลิ่นฉุนที่งดในเทศกาลกินเจ
การทำสูตรเจจึงต้องออกแบบรสชาติใหม่โดยใช้วัตถุดิบกลุ่มเห็ด สาหร่าย ถั่วเหลือง และเครื่องเทศอื่นมาสร้างความกลมกล่อมทดแทน
ตรวจสอบวัตถุเจือปนอาหารที่ใช้
วัตถุเจือปนอาหารบางชนิดอาจผลิตจากแหล่งที่มาที่เป็นสัตว์ ขึ้นอยู่กับกระบวนการของผู้ผลิตแต่ละราย จึงควรตรวจสอบเป็นรายกรณี
การจัดการกระบวนการผลิต
การป้องกันการปนเปื้อนข้ามจากสายการผลิตปกติเป็นหัวใจของสินค้ากลุ่มนี้ ทั้งการทำความสะอาดอุปกรณ์ก่อนผลิตและการแยกจัดเก็บวัตถุดิบ
การวางแผนลำดับการผลิตให้เหมาะสม เช่น ผลิตสินค้าเจก่อนสินค้าปกติในรอบเดียวกัน ช่วยลดความเสี่ยงได้อีกทาง
โรงงานที่มีระบบมาตรฐานอยู่แล้วจะมีขั้นตอนรองรับเรื่องนี้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ควรสอบถามก่อนตัดสินใจสั่งผลิต
การแสดงฉลากสินค้าเจ
ข้อมูลบนฉลากต้องสอดคล้องกับสูตรจริง ทั้งส่วนประกอบและวัตถุเจือปนอาหารที่ใช้
การใช้คำหรือสัญลักษณ์ที่สื่อว่าสินค้าเป็นเจ ควรมั่นใจว่าสินค้าเป็นไปตามนั้นจริง เพราะเป็นเรื่องที่ผู้บริโภคกลุ่มนี้ตรวจสอบอย่างละเอียด
หากสินค้าเป็นมังสวิรัติแต่ไม่ใช่เจ ควรสื่อสารให้ชัดเจนเพื่อไม่ให้เกิดความเข้าใจผิด
วางแผนเวลาให้ทันเทศกาล
ย้อนกลับจากวันขาย
วิธีที่ใช้ได้ผลคือกำหนดวันที่สินค้าต้องอยู่บนชั้นวาง แล้วย้อนกลับมาว่าต้องผลิตเสร็จเมื่อไหร่ ต้องอนุมัติสูตรเมื่อไหร่ และต้องเริ่มพัฒนาสูตรเมื่อไหร่
ขั้นตอนที่มักถูกประเมินเวลาต่ำเกินจริงคือการทำบรรจุภัณฑ์และการนำสินค้าเข้าระบบของร้านค้าปลีก
เผื่อเวลาสำหรับรอบปรับสูตร
สูตรเจมักต้องปรับหลายรอบกว่าจะได้รสชาติที่ใกล้เคียงสินค้าเดิม การเผื่อเวลาส่วนนี้ไว้ช่วยให้ไม่ต้องยอมรับสูตรที่ยังไม่ลงตัว
คำถามที่พบบ่อย
ทำสินค้าเจเฉพาะช่วงเทศกาลคุ้มไหม
ขึ้นอยู่กับกลุ่มลูกค้าและช่องทางขาย บางแบรนด์ใช้สินค้าเจเป็นตัวขยายฐานลูกค้าใหม่และขายต่อเนื่องทั้งปีในกลุ่มมังสวิรัติ
รสชาติจะสู้สูตรปกติได้ไหม
ได้ หากออกแบบด้วยวัตถุดิบทดแทนที่เหมาะสม แทนการตัดส่วนผสมออกเฉยๆ ปัจจุบันมีวัตถุดิบหลายกลุ่มที่ช่วยสร้างความกลมกล่อมได้ดี
เริ่มเตรียมช้าไปหรือยัง
ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของสินค้าและระยะเวลาที่เหลือ การคุยกับโรงงานตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยให้ประเมินได้ว่าทันหรือไม่ และควรปรับแผนอย่างไร
สรุป
การทำสินค้าเจต้องใส่ใจตั้งแต่ระดับส่วนประกอบย่อยของวัตถุดิบ ไปจนถึงการป้องกันการปนเปื้อนข้ามและการสื่อสารบนฉลาก
การวางแผนเวลาโดยย้อนกลับจากวันที่สินค้าต้องอยู่บนชั้นวาง ช่วยให้ทุกขั้นตอนมีเวลาเพียงพอ
เราผลิตผงปรุงรสสูตรเจได้ และช่วยตรวจสอบส่วนผสมให้ตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบสูตร
อ้างอิง
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 281) พ.ศ. 2547 เรื่อง วัตถุเจือปนอาหาร — สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
https://exfood.fda.moph.go.th/law/data/complilation/Compi_281.pdf - การใช้วัตถุเจือปนอาหาร — กองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
https://food.fda.moph.go.th/local-economy/detail-foodadd - General Standard for Food Additives (CXS 192-1995) — Codex Alimentarius (FAO/WHO)
https://www.fao.org/gsfaonline/docs/CXS_192e.pdf



