ทุกปีก่อนถึงเทศกาลกินเจ ผู้ประกอบการอาหารจำนวนมากมองหาโอกาสออกสินค้าเจเพื่อจับตลาดช่วงนี้
แต่การทำสินค้าเจไม่ใช่แค่ตัดเนื้อสัตว์ออกจากสูตร เพราะส่วนผสมที่มาจากสัตว์มักซ่อนอยู่ในวัตถุดิบที่ผู้ประกอบการคาดไม่ถึง
บทความนี้อธิบายว่าผงปรุงรสสูตรเจทำได้แค่ไหน ต้องตรวจสอบอะไรบ้าง และควรเริ่มเตรียมตอนไหนถึงจะทันขาย
อาหารเจต่างจากมังสวิรัติอย่างไร
อาหารมังสวิรัติโดยทั่วไปคือการไม่บริโภคเนื้อสัตว์ แต่ยังอาจมีผลิตภัณฑ์จากสัตว์อย่างนมหรือไข่ได้ ขึ้นอยู่กับประเภท
อาหารเจในบริบทของเทศกาลกินเจเข้มงวดกว่านั้น นอกจากไม่มีเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากสัตว์แล้ว ยังงดผักกลิ่นฉุนบางชนิดด้วย
ความต่างตรงนี้สำคัญมากสำหรับผู้ผลิต เพราะการออกแบบสูตรและการสื่อสารบนฉลากต้องสอดคล้องกับสิ่งที่สินค้าเป็นจริง
ผักกลิ่นฉุนที่ต้องเลี่ยงในสูตรเจ
ผักกลิ่นฉุนที่งดในเทศกาลกินเจ ได้แก่ กระเทียม หัวหอม หลักเกียว กุยช่าย และใบยาสูบ
ประเด็นที่ผู้ผลิตมักพลาดคือส่วนผสมเหล่านี้อยู่ในผงปรุงรสทั่วไปเกือบทุกสูตร โดยเฉพาะกระเทียมและหัวหอมซึ่งเป็นฐานรสชาติของอาหารคาว
การทำสูตรเจจึงต้องออกแบบรสชาติใหม่โดยใช้วัตถุดิบอื่นมาทดแทน ไม่ใช่แค่ตัดออกแล้วจบ เพราะการตัดออกเฉยๆ ทำให้รสชาติขาดมิติไปมาก
ส่วนผสมจากสัตว์ที่มักซ่อนอยู่
สารสกัดที่ใช้เป็นฐานรสชาติ
ผงปรุงรสแนวคาวจำนวนมากใช้สารสกัดจากเนื้อสัตว์เป็นตัวช่วยเรื่องความกลมกล่อม ซึ่งเป็นจุดแรกที่ต้องตรวจสอบเมื่อจะทำสูตรเจ
ส่วนผสมในวัตถุดิบผสมสำเร็จ
วัตถุดิบบางตัวที่ซื้อมาเป็นส่วนผสมสำเร็จอาจมีองค์ประกอบย่อยที่มาจากสัตว์ ซึ่งไม่ได้ระบุชัดบนฉลากหลัก
การขอเอกสารรายละเอียดส่วนประกอบจากผู้ขายวัตถุดิบทุกตัวจึงเป็นขั้นตอนที่ข้ามไม่ได้
วัตถุเจือปนอาหารบางชนิด
วัตถุเจือปนอาหารบางตัวอาจผลิตจากแหล่งที่มาที่เป็นสัตว์ ขึ้นอยู่กับกระบวนการผลิตของผู้ผลิตแต่ละราย จึงต้องตรวจสอบเป็นรายกรณี
ขั้นตอนทำผงปรุงรสสูตรเจ
ขั้นที่หนึ่ง ตรวจสูตรเดิม
หากมีสินค้าเดิมอยู่แล้ว เริ่มจากตรวจว่าส่วนผสมตัวไหนต้องเปลี่ยน ทั้งส่วนที่มาจากสัตว์และผักกลิ่นฉุน
การตรวจในระดับวัตถุดิบย่อยสำคัญกว่าการดูแค่ชื่อส่วนผสมหลัก เพราะปัญหามักซ่อนอยู่ในระดับนั้น
ขั้นที่สอง ออกแบบรสชาติทดแทน
เมื่อตัดฐานรสชาติเดิมออก ต้องหาวัตถุดิบอื่นมาสร้างความกลมกล่อมทดแทน เช่น กลุ่มเห็ด สาหร่าย ถั่วเหลือง และเครื่องเทศที่ไม่ใช่ผักกลิ่นฉุน
เป้าหมายที่ดีคือให้รสชาติใกล้เคียงสินค้าเดิมมากที่สุด เพื่อให้ลูกค้าประจำยังรู้สึกคุ้นเคยแม้เป็นสูตรเจ
ขั้นที่สาม แยกกระบวนการผลิต
การผลิตสินค้าเจควรมีการจัดการที่ป้องกันการปนเปื้อนข้ามจากสายการผลิตปกติ ทั้งการทำความสะอาดอุปกรณ์และการจัดเก็บวัตถุดิบ
โรงงานที่มีระบบมาตรฐานอยู่แล้วจะมีขั้นตอนรองรับเรื่องนี้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ควรสอบถามก่อนตัดสินใจ
ขั้นที่สี่ ตรวจเอกสารและฉลาก
ข้อมูลบนฉลากต้องสอดคล้องกับสูตรจริงและสื่อสารให้ถูกต้องว่าสินค้าเป็นเจหรือมังสวิรัติ เพราะทั้งสองอย่างมีความหมายต่างกันสำหรับผู้บริโภค
ควรเริ่มเตรียมตอนไหน
เทศกาลกินเจกินเวลาไม่กี่วัน แต่การเตรียมสินค้าต้องใช้เวลาหลายเดือน ทั้งพัฒนาสูตร ทดลองผลิต ทำบรรจุภัณฑ์ และกระจายสินค้า
แบรนด์ที่เริ่มเตรียมตั้งแต่ล่วงหน้าหลายเดือนจะมีเวลาทดลองและปรับสูตรอย่างเพียงพอ ในขณะที่แบรนด์ที่เริ่มช้ามักต้องยอมรับสูตรที่ยังไม่ลงตัว
อีกเรื่องที่มักถูกลืมคือเวลาที่ร้านค้าปลีกต้องใช้ในการรับสินค้าเข้าระบบ ซึ่งควรเผื่อไว้ในแผนด้วย
คำถามที่พบบ่อย
สูตรเจรสชาติจะสู้สูตรปกติได้ไหม
ได้ หากออกแบบด้วยวัตถุดิบทดแทนที่เหมาะสม แทนการตัดส่วนผสมออกเฉยๆ ปัจจุบันมีวัตถุดิบหลายกลุ่มที่ช่วยสร้างความกลมกล่อมได้ดี
ทำสูตรเจสำหรับสินค้าประเภทไหนได้บ้าง
ทำได้ทั้งผงซุป ผงปรุงรสสำหรับผัด ผงคลุก และผงโรยหน้า ขึ้นอยู่กับรูปแบบสินค้าที่แบรนด์ต้องการ
ต้องขอการรับรองอะไรเพิ่มไหม
ขึ้นอยู่กับว่าจะสื่อสารบนฉลากอย่างไรและขายในช่องทางใด บางช่องทางมีข้อกำหนดเฉพาะ ควรตรวจสอบกับช่องทางที่ตั้งใจจะขายตั้งแต่ต้น
สรุป
การทำผงปรุงรสสูตรเจต้องตรวจสอบทั้งส่วนผสมจากสัตว์ที่ซ่อนอยู่และผักกลิ่นฉุนที่เป็นฐานรสชาติเดิม
สูตรเจที่ดีไม่ใช่การตัดออก แต่คือการออกแบบรสชาติใหม่ให้ใกล้เคียงของเดิมมากที่สุด
เราผลิตผงปรุงรสสูตรเจได้ และช่วยตรวจสอบส่วนผสมให้ตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบสูตร
อ้างอิง
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 281) พ.ศ. 2547 เรื่อง วัตถุเจือปนอาหาร — สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
https://exfood.fda.moph.go.th/law/data/complilation/Compi_281.pdf - การใช้วัตถุเจือปนอาหาร — กองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
https://food.fda.moph.go.th/local-economy/detail-foodadd - General Standard for Food Additives (CXS 192-1995) — Codex Alimentarius (FAO/WHO)
https://www.fao.org/gsfaonline/docs/CXS_192e.pdf



